SURGEON X

ANTİMİKROBİYAL DİRENÇ (AMR)

“SURGEON X” (CERRAH X)

Hazırlayan: eankara

Şöyle bir Dünya düşünelim; antibiyotikler işe yaramaz hale gelmiş, milyonlarca insan basit enfeksiyonlardan ölüyor ve hastaneler ölüm tuzaklarına dönüşmüş durumda. Baskıcı bir hükümet, kalan birkaç ilacı kurtarmak için sert önlemler almış ve kimin bu ilaçlara erişebileceğine karar vermek için sağlıksız, dışlanmış veya yoksul herkesi olumsuz oylayan bir “Verimlilik Katkı Endeksi” uygulamaya koymuş. Sağlığı koruma altında olmayan insanların bulunduğu böyle bir ortamda, seçkin bir cerrah kanunsuz bir klinik kurar ve … Gerçekten bu tür bir ortama doğru mu gidiyoruz ?

20. yüzyıla kadar, günümüzde tedavisi kolay kabul edilen ve genellikle bakterilerden kaynaklanan enfeksiyonlar, gelişmiş dünyada insan ölümünün bir numaralı nedeniydi.

Resimlerden de görüldüğü gibi, bugünkü anlamda olmasa da, mikroorganizmalara karşı savunma binlerce yıl öncesine uzanmakta. (Antibiyotik tarihini güzel özetleyen yukarıdaki resimler, Pulmoner Hipertansiyon ve Skloderma Hasta Derneği’nden Kamil Hamidullah’ın yazısından alınmıştır.) Örneğin eski Mısırlıların enfeksiyonlu yaralara küflü ekmek sürerek, çeşitli küf ve bitki özlerini enfeksiyonları tedavi etmek için kullandıkları anlaşılmaktadır.

Özellikle, 20. yy. başlarında Alexander Fleming’in penisilini keşfetmesi, ‘’modern antibiyotik çağı‘’nın başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

Gerek 1944 Normandiya çıkarmasında, gerekse de II. Dünya Savaşı sonunda yaygın olarak kullanılmış, ‘’mucize ilaç‘’ kabul edilmiştir.

Bir başka örnek olarak Çanakkale Savaşı göze çarpmaktadır. Savaş sırasında, cephedeki doktorlarımız, yaralı askerlerin , iltihaplı yaralarını temizlemeye büyük önem vermişlerdir. Giysiler yaraya yapışıyor ve bunları ayıklamak zor ve acı verici oluyordu. Doktorlar yaradaki yabancı maddeleri temizlemek için merhem ve vazelin gibi materyallerin yanında zayıf antibiyotik olan borik asit kullanmışlardı.

O günlerden bugüne, antibiyotik kullanımının bilinçsiz kullanımları da dahil edecek olursak, giderek artan, ürkütücü sonuçlara ulaşıldığı görülmekte. Ülkemizde kullanım sayısının daha da korkutucu durumda olduğu, adeta alarm verdiği belirtiliyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre ilaç kullanımımız içerisinde antibiyotik kullanımı yaklaşık %14. Ülkemizde ortalama her 3 reçeteden birinde antibiyotik mevcut. Bu oranın Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında oldukça yüksek olduğu bildiriliyor.
Bu maximum seviyede antibiyotik kullanımı neleri beraberinde oluşturuyor? Konu, çizgi romanlarda nasıl ele alınmakta? ‘’Surgeon X‘’ çizgi romanı serisini incelemeden önce, bu soruların yanıtlarına bakalım.

ANTİMİKROBİYAL DİRENÇ (AMR)

Antimikrobiyal terimi, mikroorganizmaları (örneğin bakteri, virüs, mantar ve parazitleri) öldürebilen veya büyümelerini durdurabilen maddeleri ifade ediyor. Antimikrobiyallerin en bilinen örnekleri antimikrobiyal ilaçlar (enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılan ilaçlar) ve dezenfektan gibi antimikrobiyal maddeler. Bakteriler, virüsler, mantarlar ve parazitlerin zamanla değişmesi ve artık ilaçlara yanıt vermemesi ile ortaya çıkan duruma ise ‘’Antimikrobiyal Direnç‘’ (Antimicrobial Resistance) deniyor. Bu kavram, enfeksiyonların tedavisini zorlaştırarak hastalığın yayılmasına, ağır hastalık ve ölüm riskinin artmasına neden olan bir durumu tanımlıyor.

(Haritada açık maviden koyu maviye doğru, AMR yaygınlığına artmaktadır.).
Dünya Sağlık Örgütü’nün açıklamasına göre; Antimikrobiyal direnç, küresel halk sağlığı ve kalkınma tehditlerinin başında geliyor. Enfeksiyonların tedavisini zorlaştırıyor ve ameliyat, sezaryen, kanser kemoterapisi gibi diğer tıbbi prosedürleri ve tedavileri çok daha riskli hale getiriyor. Yanlış ve gereksiz antibiyotik kullanımı hâlen direncin başlıca sebeplerinden biri olarak görülüyor.

Tıp doktoru, biyokimya ve moleküler biyoloji profesörü Erick Denamur, “antibiyotik mucizesinin sonunu” şöyle açıklıyor;
“Her şey İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, antibiyotiklerin hayatımızı alt üst etmesiyle başladı. Bir antibiyotiğin piyasaya sürüldüğü anda, birkaç ay içinde dirençli bakterilerin ortaya çıkacağını çok iyi biliyorduk. Ancak dikkat etmedik, çünkü ilaç endüstrisi hızla bu dirençli bakterilere karşı etkili, daha güçlü yeni bir antibiyotik sunuyordu. Daha sonra, 1980’lerde üreticiler yavaş yavaş odaklarını kronik hastalıklar için reçete edilen daha karlı moleküller geliştirmeye kaydırdılar.‘’

Paris Üniversitesi’nden yapılan açıklama, bu durumun acil olarak çözüm gerektirdiğini gösteriyor;
‘’Kaçınılmaz olarak, antibiyotik direnci hem hastanelerde hem de toplumda , insanlarda ve hayvanlarda, çevrede ve gelişmekte olan ve sanayileşmiş ülkelerde artmaya devam edecektir. Bakterilerin sürekli evrimleşme ve yeni ortamlara uyum sağlama yeteneği, herhangi bir ortamı kolonize etmelerine olanak tanır. Bugün, tüm mevcut antibiyotiklere dirençli (tamamen dirençli) bakterilerle karşı karşıyayız ve bu bizi antibiyotik öncesi döneme geri götürmektedir.‘’

Gazeteci Annalies Winny, Hopkins Bloomberg Halk Sağlığı Dergisi’nde, her yıl 1.000.000’dan fazla ölümün antimikrobiyal dirençten kaynaklandığını belirterek, 2024 yılı verilerini açıklamış. ‘’2024 tarihli bir Lancet araştırmasına göre, bu sayı 2050 yılına kadar yılda neredeyse 2 milyona ulaşacak.’’ Winny yazısında, ‘’mucize ilaç‘’ olarak ortaya çıkan antibiyotiklerin kullanıldığı ilk günlerden çok daha acı günlerin bizleri beklediğini anlatıyor. Bugün, ‘’Antimikrobiyal Direnç‘’ artık tıbbi bir problem değil; insan, hayvan ve çevre sağlığını kapsayan karmaşık bir küresel sorun haline gelmiş durumda.
Konu bu kadar önemli olunca, bu konuya şüphesiz çizgi romanlarda da , heyecan unsuru ya da toplumu bilinçlendirme gibi nedenlerle rastlanıyor.

ÇİZGİ ROMANLARDA ANTİMİKROBİYAL DİRENÇ

Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) Saw Swee Hock Halk Sağlığı Okulu’nda Bulaşıcı Hastalıklar Programı Başkanı olan Dr. Hsu Li Yang, kariyerini halk sağlığına yönelik artan antimikrobiyal direnç tehdidine karşı mücadeleye adamış.

Dr. Yang şöyle diyor;
‘’Sağlık profesyonelleri ve halk sağlığı uzmanları için antibiyotikler ve antimikrobiyal direnç konusu bir nevi yankı odası haline geldi. Tıpkı iklim değişikliğinde olduğu gibi, gerçekten yenilikçi fikirler ve müdahalelerin ortaya çıkma olasılığı , daha geniş nüfus bu konular hakkında bilgi sahibi olduğunda ve zihinlerini bunlara adadığında yükselecektir. Çocukları ve onlar aracılığıyla ebeveynlerini projelere dahil etmek istemiştim. Bir çizgi roman, onlara ulaşmanın ideal bir yolu gibi görünüyor. Sadece birkaçının bile çizgi romanı okuyup AMR ile ilgili konular hakkında daha fazla bilgi edinmeye çalışması harika olur.‘’

Odak konumuz ‘’Surgeon X‘’ çizgi romanına geçmeden önce, bu konudaki, çeşitli ülkelerden bazı örnek çizgi romanları, örnek kareler eşliğinde görelim .
(Antibiotic Tales dışındaki ilgili çizgi romanlara, madde altlarındaki linklerle ulaşılabilir.)

Antibiotic Tales
Çizgi roman, antibiyotik direncine yönelik artan tehdidi ele alıyor. Ödüllü çizgi roman yazarı Sonny Liew ve Singapur Ulusal Üniversitesi Saw Swee Hock Halk Sağlığı Okulu’ndan Hsu Li Yang tarafından hazırlanmış. Bakteriyel enfeksiyonların tüm antibiyotiklere dirençli olduğu 2119 yılında geçen kıyamet sonrası bir gelecek anlatılıyor.

SULSA’nın Hazırladığı Çizgi Roman
SULSA; on iki İskoç üniversitesi ve bir araştırma enstitüsünün ittifakından doğan kuruluş. Bu kuruluşun hazırladığı çizgi roman; antimikrobiyal keşiflerin tarihini, antibiyotik direncinin nasıl yayıldığını ve antibiyotiklerin aşırı kullanımının etkilerini vurguluyor. Çalışma Isabel Vincent tarafından yazılmış, Gary Erskine tarafından çizilmiş, Yel Zamor renklendirmiş.

https://sulsa.ac.uk/amrcomic/

Superheroes Against Superbugs
SASIndia (Hindistan’da AMR konusunda çalışan halk örgütleri platformu) tarafından hazırlanan çizgi roman hakkında şu açıklama yapılmış;
‘’Süper Mikroplara karşı Süper Kahramanlar programı, bu yüzyılın en büyük sağlık tehdidiyle mücadele etmek için bilim insanlarımız ve tıp uzmanlarımız kadar halkın da süper kahraman olması gerektiğinin altını çiziyor; bu da antibiyotik direncine dair bilimsel anlayışı geliştirerek bireysel ve toplumsal düzeyde uygun önlemlerin alınmasını sağlıyor. Atölyelerimizde, antibiyotik direnci konusunda küçük çocuklarla eğlenceli ve yaratıcı uygulamalı etkinlikler aracılığıyla etkileşim kuruyor ve onları bu konuda bilgi sahibi olarak güçlendiriyoruz. Daha sonra bu çocuklar, konu etrafında kendi hikayelerini oluşturmaya ve düşüncelerini güçlü bir araç olan çizgi romanlar aracılığıyla ifade etmeye teşvik ediliyor. Çocuklar sadece sorun hakkında ihtiyaç duydukları tüm bilgilerle donatılmakla kalmıyor, aynı zamanda kendi yaratıcı çalışmaları aracılığıyla kendi hikayelerini anlatma konusunda da güçlendiriliyorlar; bu da onlara sahiplik ve heyecan duygusu veriyor ve daha fazla katılım için teşvik görevi görüyor.‘’

https://superheroesagainstsuperbugs.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/04/comic-compilation.pdf

The Adventures of Nanjala and Otieno
Kenyalı Veteriner Kelvin Momanyi tarafından hazırlanan bir çizgi roman. Momanyi, çizgi romanı şu şekilde açıklamış;
‘’Bu çizgi romanda Nanjala’nın antibiyotik direnci hakkında her şeyi öğrenmesini, nedenlerini ve bu zorluğun üstesinden gelmek için alınabilecek bazı önlemleri takip edebilirsiniz. Nanjala’nın muhteşem yolculuğunun, bu çizgi romanı okuyan tüm çocuklara antibiyotiklerin güvenli kullanımıyla ilgili önemli mesajları yaymaları ve antibiyotik direnci tehdidiyle mücadeleye yardımcı olmaları için ilham vereceğini umuyoruz!”
Çizgi roman, İngiltere Araştırma ve İnovasyon Ekonomik ve Sosyal Araştırma Konseyi tarafından desteklenmiş. Çizer Joe Barasa . Profesör Claire Heffernan tarafından yönetilen proje grubunda; Dr Naomi Bull, Sara Dada ve Kiron Jones bulunuyor.

https://www.momanyink.com/comic-book-and-info-videos-discovering-antibiotic-resistance/

BEAM ALLIANCE tarafından hazırlanan çizgi öykü serisi
AMR piyasası ve AMR etkileri gibi farklı başlıklarda çizgi bantlar halinde net ortamında yayınlanan çalışmalar, uluslararası Beam İttifakı tarafından hazırlanmış.

https://beam-alliance.eu/amr-the-life-of-innovative-smes/

SURGEON X
Tarih; 2016 yılı, günlerden 28 Eylül. Londra’nın ışıl ışıl manzarasına bakan Shard binasının (310 metreye yakın yüksekliği ile İngiltere’nin en yüksek binası) 22. katında ilginç bir toplantı oldu. DC Vertigo firmasının Genel Yayın Yönetmeni ve kurucusu Karen Berger’in seçkin misafirleriyle birlikte davete katılan grup oldukça heyecanlı ve neşeliydi. Berger’in yanında diğer misafirlere tanıtmak istediği bir sanatçı bulunuyordu; Sara Kenney. Kenney, Surgeon X adlı çizgi romanın senaryo yazarı. Çizer John Watkiss mazareti nedeniyle , çizgi romanın tanıtım toplantısına katılamamıştı. Toplantıda tanınmış çizgi roman sanatçıları ile bu tür toplantılarda görülmeye alışılmamış meslek grubuna ait kişiler göze çarpmıştı; doktorlar! Zira, hakkında açıklamalar yapılacak çizgi romanın tıp dünyasıyla ilgili önemli bir konuyla ilgili olması dikkat çekmişti.

Çizgi roman distopik yapıda, tıbbi gelişmelerin ilerlediği ancak basit enfeksiyonların bile ölüme yol açabildiği 2036 yılında geçiyor. Tam da konumuzla ilgili olarak, Antimikrobiyal Direncin yaygın olduğu geleceğin dünyası kurgulanmış. Adeta, ‘’antibiyotik kıyameti‘’ olarak açıklanabilecek geleceğin Londra’sında, dahi ve takıntılı cerrah Rosa Scott başrolde. Scott, deneysel cerrahi ve karaborsa ilaçları kullanarak hastaları tedavi eden kanunsuz doktor olan Cerrah X‘e dönüşüyor. Ancak Cerrah, kısa sürede kimin yaşayacağına, kimin öleceğine karar veren biri haline geliyor.

Yayıncı firmanın çizgi roman ile ilgili yaptığı açıklamalar önemli bazı özellikleri içeriyor. Bu özellikleri kısaca gözden geçirelim.
• 2016 yılında yayınlanan bu çizgi roman projesi, ayrıca 30 dak. dramatik animasyon ile 90 dak. uzunluğunda belgesel film içeriyor.
• Çizgi roman, film ve podcast kayıtlarının Alexander Fleming tarafından antibiyotiklerin keşfinin 100. yıl dönümünde ( 2028 ) ücretsiz dağıtımı planlanmış.

• Yapımcılığını Mairead Ruane’nin üstlendiği çizgi roman projesi için, 3 deneyimli Antimikrobiyal Direnç uzmanı ile çalışılmış. (İngiltere’den Güney Afrika kökenli Vanessa Carter, ABD’den Rob Purdie, Hindistan’dan Bhakti Chavan.)

Bu projede yer alan Hindistan vatandaşı Bhakti Chavan’ın anlattıklarını gördüğümüzde kendisinin neden Antimikrobiyal Direnç (AMR) uzmanı olduğu anlaşılıyor;
‘’Hindistan’dan bir AMR hastasıyım. 2017 yılında, 23 yaşındayken biyoteknoloji alanındaki yüksek lisansımı tamamlamak üzereyken, endişe verici bir gelişmeyle karşılaştım: mide-bağırsak sorunları yaşadım. Haziran 2017’de, yüksek lisansımı (MSc) birincilikle tamamladıktan sonra, iş fırsatlarını hevesle aramaya başladım. Ancak, boynumun sağ tarafında şişlik fark ettiğimde planlarım sekteye uğradı. Aile doktoruma danıştım ve başlangıçta antibiyotik reçete edildi, ancak şişlik devam etti. Daha fazla bilgi edinmek için bir göğüs hastalıkları uzmanına gittim ve o da biyopsi önerdi. İki gün sonra, biyopsi sonuçları korkutucu bir teşhisi ortaya koydu; Çoklu İlaca Dirençli Tüberküloz . Tamamen şok olmuştum’’. Chavan, daha sonra hastalığının seyri ve uzun zaman sonra kurtulduğunu detaylı anlatıyor. Anlattıklarının son bölümü, hem AMR konusu hem de katıldığı Surgeon X çizgi roman projesi için taşıdığı önemi açıklar nitelikte.

Şöyle diyor Chavan ;
‘’Genç ve kariyer odaklı bir birey olarak, bu durumla başa çıkmak şüphesiz zorlayıcı. Ancak, annemden, babamdan ve kız kardeşimden sarsılmaz bir destek aldığım için kendimi inanılmaz derecede şanslı sayıyorum. Tek bir dozu bile kaçırmadan enjeksiyon tedavisini tamamlama kararlılığımla gurur duyuyorum. Bugün, zamanında teşhis ve yenilikçi tüberküloz tedavilerine erişim sayesinde iyileştiğimi bilmek beni çok mutlu ediyor. Şu anda kendimi, özellikle antimikrobiyal direnç alanında, hastaların haklarını savunmaya adadım. Yakın zamanda Dünya Sağlık Örgütü’nün ‘’AMR Hayatta Kalanlar Görev Gücü üyesi‘’ olarak atandım ve misyonum, başkalarının seslerini yükseltmek ve antibiyotiklerin ve diğer antimikrobiyal ilaçların benim için olduğu gibi etkisiz hale geldiği bir gelecekle yüzleşmenin sonuçları hakkında farkındalık yaratmaktır.‘’
Surgeon X tam da Chavan’ın anlattığı bir proje. Projeyi oluşturan sanatçıların görüşlerine bakalım. (Anlatılanlar için, çeşitli yayın organlarında yer alan röportajlardan yararlandım.)

Sara Kenney (Senaryo Yazarı)
Sara Kenney, Londra, İngiltere’de yaşıyor. Yazar, yapımcı ve yönetmen. Kariyerine bilim alanında çalışarak başladı, ancak daha sonra televizyon sektörüne geçti. Son 16 yıldır belgesel, drama ve animasyon filmlerinde (BBC, Channel 4, Discovery vb.) film yapımcısı olarak çalışıyor. Sara ‘’Surgeon X‘’in yazarı.
‘’Bu fikir on yıldan fazla bir süredir gelişti, tıp dünyasındaki deneyimlerimden ve yıllar içinde tanıştığım ve konuştuğum uzmanlardan kaynaklandı. Bu karakteri çok uzun zamandır düşünüyordum – inanılmaz bir cerrahi yeteneğine sahip ama süper kahraman olmayan, fütüristik teknolojiyi kullanan olağanüstü bir kadın cerrah. Bugün gördüğümüz dalgalanmalardan yola çıkarak geleceği tahmin etmeye çalıştım. sanat ve bilimin bu birleşimi en başından beri olması gereken bir şey, Cerrah X’in hikayesi , “ya hiçbir şey yapmazsak” sorusunun cevabını arayan bir hikaye.
Senaryo için, kendimizi organize edemezsek nelerle karşılaşabileceğimize dair bir düşünce deneyi diyebiliriz. Umarım dünyamız bu tür bir kaosa sürüklenmez! Konuştuğum bilim insanlarının çoğu (ama hepsi değil) durumun bu kadar kötüye gideceğine inanmıyor. Çözümler bulacağımıza inanıyorlar. Teknolojik bilgi birikimine sahibiz; sadece siyasi iradeye ve finansmana ihtiyacımız var.‘’

John Watkiss (Çizer)
2017 yılında kaybettiğimiz İngiliz sanatçı, resim, çizgi roman ve film yapımına ilişkin çalışmalarıyla tanınıyor. Kendisini dünyaya tanıtan en önemli çalışması Disney firması için hazırladığı, 1999’da piyasaya çıkan animasyon.
‘’Çizgi romanlarla çalışmanın beni heyecanlandıran yanı, bu mecranın hikaye anlatımı için saf bir sanat formu olması. Alex Raymond’ın çalışmaları her zaman aklımın bir köşesinde ve çizgi roman sanatımda bu etkiyi sentezlemenin yeni yollarını bulmaya çalışıyorum. SURGEON X için seçtiğim stil, senaryodaki sahnenin ruh haline bağlı olarak çizgiselden ışık-gölge oyununa kadar uzanan, tamamen siyah beyaz stildir. Gereksiz çizgi yok ve kesinlikle çapraz tarama yok. Temiz siyah beyaz çizim aynı zamanda renklendirme sürecine de hizmet ediyor.’’

Senaryo yazarı Sara Kenney’in John Watkiss için söyledikleri de kayda değer.
‘’John Watkiss ile çalışmak bir rüya gibiydi. Ona ameliyatlar ve teknik ekipmanlar için birçok referans göndermem gerekiyor, ancak bunları bir çizgi romana uygun hale getirme konusunda inanılmaz yetenekli. John, Londra’daki Royal College of Art’ta anatomi ve güzel sanatlar dersleri veriyordu. Bir vücudun nasıl görünmesi gerektiğini biliyor ve onları parçalara ayırıp iç organlarını ortaya çıkarmada da çok başarılı! John, manzaralar açısından büyük romantiklerin ve insan formu açısından klasiklerin duyarlılıklarını birleştirme konusunda inanılmaz yetenekli. O kadar zengin ve canlı sahneler yaratıyor ki, ortaya çıkardığı şeyleri görmek bir zevk.‘’

Çizgi Roman Hakkında Görüşler
Çizgi roman dünyasından tanınmış sanatçılar Surgeon X hakkında açıklamalar yaptılar.

Sean Murphy
“Bu harika! Zeki, güncel ve kehanet niteliğinde olan bu kitap, ancak tıp, politika ve nereye doğru gittiğimizin gerçekliği konusunda derin bir anlayışa sahip biri tarafından yazılabilir. Cerrah X, bir zombi kitabının tüm dehşetini taşıyor, ancak daha da korkutucu çünkü içinde akıl dışı hiçbir şey yok.”

Jeff Lemire
“SURGEON X, seriden isteyebileceğiniz her şeye sahip: incelikli senaryo, inanılmaz çizimler ve sizi anında içine çeken ve bırakmayan bir konu. En iyi anlamda rahatsız edici. Karen Berger her zaman vizyon sahibi olmuştur ve SURGEON X ile Sara Kenney’de başka bir dahi bulmuş gibi görünüyor!”

Samuel Sattin
“CERRAHİ X, Osamu Tezuka’nın Black Jack’inin PD James tarafından yeniden yazılıp (ve Alan Moore tarafından düzenlenip) kurgulanması durumunda ortaya çıkacak şey. Heyecan verici ve fazlasıyla gerçekçi.”

Brian Azarello
“Harika, sürükleyici bir ilk roman ve çok da uzak olmayan bir geleceğe dair ürpertici derecede olası bir bakış. Gerçek olmadan önce okuyun.”

Gabriel Ba
‘’Cerrah X’te çok şey oluyor, karmaşanın ortasındayız, ana karakterin huzursuzluk dolu bir dünyaya doğru yaptığı yolculuğu takip ederken işler kötüye gidiyor. Hikaye okuyucuları merak içinde bırakıyor ve şu soruyu sorduruyor: Bu dünya için umut var mı?”